MÜCBİR SEBEPLER

MÜCBİR SEBEPLER
(213 Sayılı Vergi Usul Kanununun 13 Maddesi)

Bu yazımızda Vergi Usul Kanununun 13. maddesini Mücbir Sebepleri inceleyeceğiz.

VUK’ un 13’üncü maddesi mücbir sebep olarak aşağıdaki durumları sıralamaktadır.
1. Vergi ödevlerinden herhangi birinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk.
2. Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler.
3. Kişinin iradesi dışında vukua gelen mecburi gaybubetler.
4. Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısı ile defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması, gibi hallerdir.

    Mücbir sebeplerin sözlük anlamı; hukukta, bir sorumluluğun yerine getirilmesini veya bir hakkın veya hukuksal imkânın veya kanuni bir avantajın kullanılmasını veya talep edilmesini, kısmen veya tamamen, geçici veya daimi surette engelleyen, bu niteliği dolayısıyla sorumluluğu kaldıran veya yerine getirilmesini, süresini ve vadesini geciktiren veya sorumluluğun niteliğini değiştiren, bir hakkın veya hukuksal imkânın veya kanuni bir avantajın kullanılmasına ilişkin sürelerin yeniden tanınmasını, sürelerin uzatılmasını veya eski hale iade edilmesini gerekli ve zorunlu kılan, kişinin önceden beklemediği, öngöremeyeceği ve tahmin edemeyeceği, beklese ve tahmin etse bile, kişilerin alabilecekleri her türlü tedbirlere rağmen meydana gelmesini engelleyemeyeceği, kişilerin tedbir alma ve ihmalde bulunmama yükümlülüklerini aşan nitelikte ve ağırlıkta olan, dıştan (kişinin işletmesi dışından) gelen, olağanüstü, olağan dışı ve mutad ve devamlı olanın dışında gerçekleşen nitelikte bir olay, olgu veya durumdur.

Bu anlamda maddedeki bentleri inceleyelim;

1.Vergi ödevlerinden herhangi birinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk. Mükellef veya vergi sorumlusunun kanunlarla belirlenen sorumluluklarını yerine getiremeyecek derecede kaza geçirmesi, ağır hastalıklı ve tutukluluk hallerinde bu sorumlulukları eski haline gelinceye kadar ertelenir. Ancak mücbir sebep hali mükellefin veya vergi sorumlusunun bağlı bulunduğu vergi dairesine bulunduğu hali gösteren onaylı belgelerle müracaat ederek mücbir sebep kapsamına girmesi gerekir.

2.Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler. Mükellef ve vergi sorumlusunun yukarıdaki haller nedeniyle ispat yükümlülüğünde olduğu belge ve bilgileri kaybetmesi halini kapsar. Ancak zayi olan bir belge var ise Ticaret Mahkemesine dava açılarak Zayi Belgesi alınması gerekmektedir. Genelde mükellefler yangın, su basması ve yıkıntı hallerinde itfaiyeden alınacak belgeye istinaden mahkemece yapılan tespitin yeterli olduğu yanılgısına düşmektedirler. Hâlbuki Ticaret Mahkemesinden zayi belge alınmaması halinde MÜCBİR SEBEP kapsamına alınamazlar. Yine bağlı bulunulan vergi dairesine hem olay anında hem de Ticaret Mahkemesinin kararından sonra bilgi verilmelidir.

3.Kişinin iradesi dışında vukua gelen mecburi gaybubetler. Gaybubet; Arapça kökenli bir sözcük olup, yokluk, bulunmayış anlamına gelmektedir. Vergi mükellefi, vergi sorumlusu veya ceza muhatabı çeşitli nedenlerle (salgın hastalık, karantina, genel grev, lokavt, mecburi askerlik, yurtiçine girememe vb.) vergisel ödevlerini yapamıyor veya haklarını kullanamıyor ise, burada VUK 13/3 kapsamında bir mecburi gaybubet durumu söz konusudur. İkinci durumda ise, mükellefin, vergi sorumlusunun veya ceza muhatabının mükellefiyet ile ilgili hak ve ödevleri için olmazsa olmaz durumdaki defter, belge, kayıt, kayıt ortamı gibi şeylerin olmaması halidir. Böyle bir durumda vergi mükellefi, vergi sorumlusu veya ceza muhatabı idarenin hukuken kendisinden beklediği ödevleri veya kendisi açısından yaşamsal önemdeki dava açma, uzlaşmaya başvuru vb. hakları kullanmak için gereken defter, belge ve kayıtlara yok olma (gaybubet) nedeniyle ulaşamamakta ve bunları hukuki etkinlikte yerine getirememektedir. Mecburi gaybubet halinin de, diğer mücbir sebepler gibi tartışma-sız netlikte ortaya konulması ve kanıtlanması gerekir. Aksi takdirde soyut bir söylem olarak “mecburi gaybubet içindeydim” demek ve vergisel ödevlerin zamanında yerine getirilmemiş olması nedeniyle cezalı işlemden kurtulmak ya da dava veya uzlaşmada süresel hak kayıplarının ortadan kalkmasını talep etmek mümkün değildir.

4.Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısı ile defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması, mükellef veya vergi sorumlusunun iradesi dışında defter ve belge gibi, istenildiğinde sunulması zorunlu belge ve bilgiler iradesinin dışında elden çıkması durumudur. Genelde uygulamada ya mali müşavirle yaşanan sorunlar, ya da ortak ve yöneticilerin kendi aralarında yaşadıkları sorunlar nedeniyle defter ve belgeler temsilcinin ya da ortakların elinden çıkıyor. Uygulamada sıkça yaşanan bir olaydır.

    Mücbir sebeplerin yaşanması durumunda mükellef veya vergi sorumlusu mücbir sebebi ispatlayacak belgelerle müracaat ederek kanunun bu maddesinden yararlanarak vergi ve cezaların uygulanmasından kaçınabilir. Böyle durumlarda önerilen bir meslek mensubuyla birlikte hareket ederek sorunları çözmektir.
 

Sorunsuz Bir Ticari Yaşam Dileğimle saygılarımı sunarım.